Bronvermelding Quickscan
Insulineresistentie
Bron IR-1 Insulinesensitiviteit daalt jaren voor glucosestijging Whitehall II
Claim: Insulineresistentie is al meetbaar tot 13 jaar voordat diabetes wordt gediagnosticeerd. Glucose blijft stabiel tot 3 jaar voor diagnose. De alvleesklier compenseert actief in de tussenliggende periode.
PMID: 19515410
Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19515410/
Jaar: 2009 The Lancet
Bron IR-2 40% heeft insulineresistentie bij normale glucose en HbA1c
Claim: Veel mensen met normale glucose en HbA1c hebben al significante metabole disfunctie. Nuchter insuline detecteert dit betrouwbaarder dan glucose alleen.
PMID: 25045275 (PMC4137169)
Link: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4137169/
Jaar: 2014 PLOS ONE
Bron IR-3 Visceraal vet en insulineresistentie versterken elkaar
Claim: Buikvet (visceraal vet) is zowel oorzaak als gevolg van insulineresistentie. Insuline stuurt vetopslag aan, visceraal vet verstoort insulinesignalering.
PMID: 23170216
Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23170216/
Jaar: 2012
Bron IR-4 Hersenmist en concentratieproblemen bij insulineresistentie
Claim: Insulineresistentie correleert met verminderd werkgeheugen, tragere verwerkingssnelheid en zelfgerapporteerde hersenmist.
PMID: 30487114
Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30487114/
Jaar: 2018
Aanvullende waarden Vitamine D
Bron VD-1 Vitamine D tekort versnelt insulineresistentie
Claim: Vitamine D tekort is een factor die insulineresistentie versnelt. Zowel genomische als niet-genomische werking van vitamine D is gericht op insulinesignalering.
PMID: 31115227 (PMC6520736)
Link: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6520736/
Jaar: 2019 Nutrients
Bron VD-2 Vitamine D deficiëntie geassocieerd met hogere HOMA-IR
Claim: Vitamine D deficiëntie is omgekeerd geassocieerd met insulineresistentie (gemeten als HOMA-IR) in meerdere studies.
PMID: 34959910
Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34959910/
Jaar: 2021 Nutrients
Aanvullende waarden Ferritine
Bron FE-1 Laag ferritine bij normale hemoglobine: vermoeidheid en concentratieproblemen
Claim: 41% van vrouwen met normale hemoglobine heeft toch ijzertekort (laag ferritine). Vermoeidheid, hersenmist en haaruitval zijn klachten die optreden zonder anemie.
PMID: PMC12908407
Link: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC12908407/
Jaar: 2025
Bron FE-2 IJzerrepletion verbetert vermoeidheid bij normaal hemoglobine PREFER studie
Claim: Vrouwen met laag ferritine maar normale hemoglobine rapporteren significant minder vermoeidheid na ijzerbehandeling vergeleken met placebo.
PMID: PMC3994001
Link: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3994001/
Jaar: 2014 PLOS ONE
Bron FE-3 Normaalwaarden ferritine voor vrouwen zijn te laag NL debat
Claim: De huidige ondergrens van ferritine voor vrouwen (15 ug/L) is gebaseerd op de grens voor bloedarmoede, niet op optimaal functioneren. Veel specialisten hanteren 30 tot 50 ug/L als functionele ondergrens bij klachten.
PMID: DOQ.nl Roijen, Isala Zwolle
Link: https://www.doq.nl/pleidooi-voor-andere-kijk-op-normaalwaarden-bij-ijzergebrek
Jaar: 2025 DOQ / Isala Zwolle
Hormonen
Bron HO-1 De HPA-as: hoe chronische stress het systeem ontregelt
Claim: De stressreactie verloopt via een keten (hypothalamus → hypofyse → bijnier → cortisol) met een terugkoppeling die het systeem weer uitzet. Bij chronische stress hapert die terugkoppeling.
PMID: 32579221 (PMC7364861)
Link: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7364861/
Jaar: 2020 Molecular Systems Biology
Bron HO-2 Cortisol werkt insulineresistentie rechtstreeks in de hand
Claim: Cortisol is een krachtig insuline-antagonistisch hormoon. Het remt de insulineafgifte, stimuleert glucoseproductie in de lever en verstoort de insulinesignalering. Chronisch hoge cortisol leidt tot insulineresistentie.
PMID: 33435513 (PMC7827500)
Link: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7827500/
Jaar: 2021 International Journal of Molecular Sciences
Bron HO-3 Cortisol remt de omzetting van T4 naar het actieve T3
Claim: Hoge cortisol remt het enzym (5′-deiodinase) dat inactief T4 omzet naar actief T3, en stuurt de omzetting richting het inactieve reverse T3. Hierdoor kan TSH en T4 normaal lijken terwijl het actieve schildklierhormoon laag is (functionele hypothyreoïdie).
PMID: 7053919
Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7053919/
Jaar: 1982 Clinical Endocrinology (oorspronkelijk mechanistisch bewijs)
Bron HO-4 Hogere cortisol gaat samen met lager actief T3 (mensstudie)
Claim: Bij mensen is er een negatieve samenhang tussen cortisol en actief T3: hoe hoger de cortisol, hoe lager het circulerende T3.
PMID: PMC12084702
Link: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC12084702/
Jaar: 2025 case-control studie
Bron HO-5 Hooggevoeligheid hangt samen met sterkere stressreactiviteit
Claim: Hooggevoeligheid (sensory processing sensitivity) hangt samen met sterkere reacties op stress en meer fysieke klachten onder hoge stress. De directe cortisol-link is echter niet eenduidig.
PMID: Aron et al. / Benham 2006 (HSP scale stress study)
Link: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0191886905004228
Jaar: 2006 Personality and Individual Differences
Buik & Voeding
Bron BV-1 De darm-brein-as: bidirectionele communicatie via de nervus vagus
Claim: Je darm en je brein communiceren de hele dag in twee richtingen via de nervus vagus. Het merendeel van de zenuwvezels loopt van de darm naar het brein, niet andersom.
PMID: 29467611 (PMC5808284)
Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29467611/
Jaar: 2018 – Frontiers in Neuroscience
Bron BV-2 De darm als tweede brein: het enterisch zenuwstelsel
Claim: In de darmwand zitten meer dan honderd miljoen zenuwcellen, die deels onafhankelijk van het brein functioneren. Daarom heet de darm het tweede brein.
PMID: PMC12293201
Link: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC12293201/
Jaar: 2025 – review microbiota-zenuwstelsel
Bron BV-3 Ongeveer 90% van de serotonine wordt in de darm gemaakt
Claim: Het overgrote deel van de serotonine in je lichaam wordt in de darm gemaakt. Belangrijke nuance: deze darm-serotonine passeert de bloed-hersenbarriere NIET rechtstreeks, ze werkt lokaal en via de darm-brein-as.
PMID: 28333362 (Cell)
Link: https://www.cell.com/cell/fulltext/S0092-8674(17)30595-0
Jaar: 2017 – Cell
Bron BV-4 Korte-keten vetzuren voeden de darmwand en beinvloeden het brein
Claim: Darmbacterien maken bij vertering van vezels korte-keten vetzuren (zoals butyraat) die de darmwand voeden en via de darm-brein-as het brein beinvloeden.
PMID: PMC12293201
Link: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC12293201/
Jaar: 2025
Bron BV-5 Stress en cortisol verhogen de darmdoorlaatbaarheid
Claim: Chronische stress en verhoogde cortisol verzwakken de naden tussen de darmcellen, waardoor de darmwand doorlaatbaarder wordt. Dat lekken veroorzaakt ontsteking, die via de darm-brein-as terugkoppelt naar het brein.
PMID: 24737057 (Gut)
Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24737057/
Jaar: 2014 – Gut
Bron BV-6 Voeding bepaalt de samenstelling van het microbioom
Claim: Wat je eet is een van de sterkste voorspellers van welke bacterien in je darm gedijen, sterker nog dan je genen. Vezelrijke voeding versterkt de darmbarriere, een vetrijk dieet verzwakt die.
PMID: PMC7213601
Link: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7213601/
Jaar: 2020 – review voeding en microbioom
Bron BV-7 Allergische aandoeningen komen vaker voor bij neurodivergente mensen
Claim: Bij neurodivergente mensen (ADHD, autisme) komen allergische aandoeningen, voedselintoleranties en immuun-gemedieerde darmklachten substantieel vaker voor dan in de algemene bevolking. Mogelijk via gedeelde routes rond mestcellen en histamine.
PMID: 21093766 (mast cell / autism review)
Link: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0925443910002954
Jaar: 2011 – Journal of Neuroinflammation / review
Bron BV-8 Atopische aandoeningen gaan samen met verhoogde zintuiglijke gevoeligheid
Claim: Mensen met allergische/atopische aandoeningen (eczeem, astma) blijken gemiddeld zintuiglijk gevoeliger. Een gevoelig immuunsysteem en een gevoelig zenuwstelsel gaan vaak samen.
PMID: 20561126 (volwassenen) / 17574298 (kinderen)
Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20561126/
Jaar: 2010 / 2007 – sensory profile studies
Bron BV-9 Immuunsysteem en zenuwstelsel sturen elkaar bij atopie
Claim: Bij atopische aandoeningen vormt zich een wisselwerking waarbij het immuunsysteem de gevoeligheid van het zenuwstelsel direct beinvloedt, en andersom. Dit verklaart waarom een gevoelig lijf heftiger op voeding en prikkels reageert.
PMID: PMC6516504
Link: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6516504/
Jaar: 2019 – review neuro-immunologie
Bron BV-10 IgG-voedseltest: eerlijke wetenschappelijke status
Claim: Een IgG-voedseltest is GEEN gevalideerde diagnose voor intolerantie. Een verhoogde IgG-waarde weerspiegelt vooral blootstelling (wat je gegeten hebt), mogelijk zelfs tolerantie. De wetenschappelijke verenigingen raden de test af als diagnostiek. Bruikbaar HOOGSTENS als startpunt voor eliminatie-herintroductie onder begeleiding.
PMID: EAACI Task Force / Stapel 2008
Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18053002/
Jaar: 2008 – Allergy (EAACI position paper)
Bron BV-11 Eliminatie en herintroductie is de gevalideerde methode
Claim: De wetenschappelijk geaccepteerde manier om voedingsgevoeligheden te achterhalen is een kortdurend eliminatiedieet gevolgd door gecontroleerde herintroductie, onder begeleiding. Dit pakt de bron aan in plaats van te gokken.
PMID: McGill OSS / EAACI consensus
Jaar: 2024 – review
Mentaal & HSP
Bron MH-1 Hooggevoeligheid is een echt, biologisch kenmerk
Claim: Hooggevoeligheid (sensory processing sensitivity, SPS) is een aangeboren kenmerk dat samenhangt met diepere verwerking van prikkels en sterkere reacties op de omgeving. Het komt voor bij ongeveer 20 tot 30 procent van de mensen.
PMID: 25161824 (PMC4086365)
Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25161824/
Jaar: 2014 Brain and Behavior (Acevedo et al.)
Bron MH-2 Het hooggevoelige brein verwerkt informatie dieper
Claim: Het brein van hooggevoelige mensen verwerkt informatie dieper en legt meer verbanden. Dit is de kern van de eigenschap (depth of processing).
PMID: PMC8129512 (Acevedo, Neuropsychobiology 2021)
Link: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8129512/
Jaar: 2021 Neuropsychobiology
Bron MH-3 Hooggevoeligheid komt voor bij 20 tot 30 procent (drie groepen)
Claim: Hooggevoeligheid is geen alles-of-niets, maar een glijdende schaal. Ongeveer 20 tot 30 procent scoort hoog, 40 procent gemiddeld, 30 procent laag.
PMID: 29882425 (Lionetti et al. 2018) / Pluess et al.
Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29882425/
Jaar: 2018 Translational Psychiatry
Bron MH-4 Hooggevoeligheid hangt samen met sterkere stress- en emotionele reacties
Claim: Hooggevoeligheid hangt samen met sterkere emotionele en fysieke reacties op stress en meer lichamelijke klachten onder hoge stress. De directe cortisol-link is echter niet eenduidig.
PMID: Benham 2006 (Personality and Individual Differences)
Link: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0191886905004228
Jaar: 2006
Bron MH-5 Mentale overprikkeling is ook een lichamelijke stressreactie
PMID: 19469025 (PMC4240627)
Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19469025/
Jaar: 2009 Nature Reviews Neuroscience (Ulrich-Lai & Herman), deel 10, p. 397-409
Bron MH-6 Langdurige stress put het systeem uit (allostatische belasting)
PMID: 17615391
Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17615391/
Jaar: 2007 Physiological Reviews (McEwen), deel 87, p. 873-904
Betrouwbaarheid: 85% gevestigd concept (allostatic load), breed geciteerd