Boek een gratis call

Boek een gratis call

Hooggevoelig en de overgang: waarom jij de perimenopauze heftiger voelt

Je zit tegenover je huisarts. Je bent moe, je slaapt al maanden niet door, je lont is korter dan je van jezelf kent en je hoofd voelt als een computer met te veel tabbladen open. Je vraagt je hardop af of er iets mis is met je schildklier of je hormonen. En dan de vraag: “Of zit ik gewoon in de overgang”. Het antwoord : nee, daar ben jij te jong voor…

Je loopt naar buiten met een schouderophalen als antwoord op iets wat je hele dag kleurt. Misschien klopt het ook nog, misschien is het de (vroege) overgang. Alleen, “het hoort erbij” is niet hetzelfde als “je hoeft er niets mee” of “het zit tussen je oren”. Zeker niet als jij een vrouw bent die van nature alles wat sterker voelt en dieper verwerkt.

In deze blog leg ik uit wat er in de perimenopauze werkelijk gebeurt, waarom het zoveel meer is dan opvliegers, en waarom juist een gevoelig zenuwstelsel deze fase intenser kan beleven. Ik schrijf dit om je te helpen jezelf serieuzer te nemen en betere vragen te stellen, zonder je bang te maken.

Wat de perimenopauze eigenlijk is

Hooggevoelig en neurodivergent brein dat prikkels sterker verwerkt tijdens de overgang

De overgang is geen dag, het is een fase. De perimenopauze is de aanloop ernaartoe: de jaren waarin je cyclus onregelmatig wordt en pas eindigt een jaar na je laatste menstruatie. Gemiddeld begint die aanloop rond het 45e jaar, terwijl de laatste menstruatie rond de 51 ligt. Maar “gemiddeld” zegt weinig over jou: de spreiding is enorm, en bij een deel van de vrouwen beginnen de eerste klachten al in de late dertig. Die fase kan kort zijn, maar ook zomaar vier tot tien jaar duren.

Het hardnekkigste misverstand is dit: mensen denken dat je oestrogeen in een nette, rechte lijn daalt. Zo werkt het niet. De perimenopauze is juist een periode van wilde schommelingen. Je oestrogeen kan de ene week hoger pieken dan in een normale cyclus en de week erna diep wegzakken. Het is precies die grilligheid, en niet zozeer een laag gemiddelde, die zoveel klachten geeft. Je lichaam weet niet meer waar het aan toe is.

Het is veel meer dan opvliegers

Als we aan de overgang denken, denken we aan opvliegers. Maar de klachten die vrouwen het meest uit het veld slaan, zijn vaak de onzichtbare. Laat dat nou net de klachten zijn die zo makkelijk worden weggewuifd.

Neem je slaap. Slaapproblemen nemen in de overgang duidelijk toe. Waar zo’n 16 tot 42 procent van de vrouwen vóór de overgang slecht slaapt, loopt dat in de perimenopauze op tot ongeveer 39 tot 47 procent. Wakker liggen om drie uur ’s nachts met een malend hoofd is geen aanstellerij, het is een van de best gedocumenteerde overgangsklachten die er zijn.

Of neem de brain fog. Dat mistige, trage gevoel in je hoofd is echt en het is gemeten. Onderzoek liet zien dat vrouwen juist in de late perimenopauze tijdelijk minder goed scoorden op verwerkingssnelheid en geheugen. Het geruststellende nieuws is dat dit in de meeste gevallen tijdelijk is. Het is geen voorbode van dementie, je brein past zich aan aan een nieuwe hormonale werkelijkheid.

Of denk aan je stemming. De perimenopauze wordt niet voor niets een “window of vulnerability” genoemd. Het risico op somberheid en angst ligt in deze fase aantoonbaar hoger dan in de jaren ervoor, en dat geldt extra sterk voor vrouwen die eerder in hun leven al eens een depressieve periode hadden. Dat je je emotioneel wankeler voelt, komt dus deels door je biochemie en zegt niets over je karakter.

Waarom “schommeling” het sleutelwoord is

Om te snappen waarom dit zo ingrijpt, moet je weten wat oestrogeen in je brein doet. Het is namelijk veel meer dan een voortplantingshormoon. Oestrogeen praat mee met serotonine en noradrenaline, de stofjes die je stemming, je slaap en je innerlijke thermostaat regelen. Als je oestrogeen op en neer stuitert, stuiteren die systemen mee. Je hypothalamus, het thermostaatje in je hoofd, wordt overgevoelig en slaat bij de kleinste temperatuurverandering alarm. Dat is de opvlieger. Diezelfde schommeling raakt ook je stemming en je slaap.

Hier zit voor jou het belangrijkste inzicht. Onderzoek laat zien dat vooral telt hoe gevoelig jouw brein is voor die schommeling, niet alleen hoe groot de schommeling zelf is. Sommige vrouwen varen relatief rustig door dezelfde hormonale golven waar anderen flink zeeziek van worden. De mate waarin jouw zenuwstelsel reageert op de verandering, bepaalt mede hoe zwaar je het hebt.

De hooggevoelige en neurodivergente laag

Dan komen we bij jou. Hooggevoeligheid, in onderzoek sensory processing sensitivity genoemd, betekent dat je zintuiglijke en emotionele prikkels dieper verwerkt en er sterker op reageert, zowel op prikkels van buiten als op signalen van binnenuit je eigen lijf. Je voelt de subtiele dingen die een ander niet eens opmerkt.

Nu wil ik hier eerlijk zijn: naar hooggevoeligheid als karaktertrek en de overgang is geen direct onderzoek gedaan. Wie beweert dat “het bewezen is dat HSP-vrouwen zwaardere overgangsklachten hebben”, kan dat nog niet aantonen met wetenschap ( dat zegt niet dat het niet zo is wink). Maar veel van de vrouwen met wie ik werk zijn óók neurodivergent, met ADHD of autisme, of herkennen daar duidelijk trekken van. Laat daar nou wél steeds meer onderzoek naar zijn.

Bij ADHD is de link biologisch goed te volgen. Oestrogeen zwengelt de aanmaak van dopamine aan, precies het stofje waar een ADHD-brein toch al te weinig van heeft. Als je oestrogeen in de overgang gaat schommelen en dalen, zakt die dopamine mee. Het gevolg dat vrouwen keer op keer beschrijven: focus en emotieregulatie worden wankeler, en medicatie die jaren prima werkte, lijkt ineens minder te doen.

Een grote IJslandse studie onder ruim 5.000 vrouwen liet dit zwart op wit zien: vrouwen met ADHD hadden veel vaker zware overgangsklachten dan vrouwen zonder, 54 tegenover 30 procent, en het verschil was het grootst tussen de 35 en 39 jaar. De onderzoekers denken daarom dat de overgang bij vrouwen met ADHD tot wel tien jaar eerder kan beginnen. Nog jong onderzoek, maar een stuk concreter dan een onderbuikgevoel.

Bij autisme ligt het net anders, en juist die nuance vind ik belangrijk. Autistische vrouwen beschrijven de overgang vaak als een periode waarin bestaande moeites met prikkels en met sociaal meedraaien flink heftiger worden, tot het punt dat maskeren niet meer lukt. Maar een grote studie vond geen verschil in de leeftijd waarop autistische vrouwen in de overgang komen. Het wordt dus wel intenser, al begint het niet per se vroeger.

Of je nu hooggevoelig bent, neurodivergent, of allebei, de rode draad blijft een zenuwstelsel dat meer registreert en sterker reageert. Het is aannemelijk dat dezelfde hormonale golf harder aankomt bij zo’n lijf, en dat jij de vroege, subtiele signalen eerder opmerkt dan een ander. Je stelt je dus niet aan, je voelt gewoon meer, ook dit.

“Maar mijn bloedwaarden zijn normaal”

schommelende oestrogeenwaarden tijdens de perimenopauze en het effect op het zenuwstelsel

Dit is misschien wel het belangrijkste kopje van deze blog. Overgangsklachten lijken namelijk als twee druppels water op andere oorzaken van moeheid en een mistig hoofd: een traag werkende schildklier of een leeg geraakte ijzervoorraad (ferritine). Ook een vitamine B12-tekort geeft precies zulke klachten. Als alles op “de overgang” wordt geschoven, blijven die goed behandelbare oorzaken soms onterecht liggen.

Laat dus, ook als je in de overgang zit, je schildklier, je ferritine en je B12 gewoon nakijken. De overgang is echt, maar je kunt twee dingen tegelijk hebben, en de een is een stuk makkelijker op te lossen dan de ander.

Let op met hormoontesten. Eén losse bloedwaarde zegt in de perimenopauze verrassend weinig, want je hormonen schommelen van dag tot dag zo sterk dat het getal van vandaag morgen alweer anders is. Hang je verhaal dus nooit op aan één prikje.

Waarom dit meer is dan “even doorbijten”

Er is nog een reden om de overgang serieus te nemen, en die reikt verder dan hoe je je nú voelt. Oestrogeen is namelijk niet alleen een voortplantingshormoon, het beschermt ook je hart, je botten en je brein. Zodra het structureel wegvalt, verandert er dus meer dan je humeur.

De cijfers zijn nuchter. Rond de overgang versnelt het risico op hart- en vaatziekten: de American Heart Association noemt de menopauze-overgang een periode van verhoogd cardiovasculair risico, met ongunstige verschuivingen in je cholesterol en bloedvaten. Ook je botten leveren in de eerste jaren na de laatste menstruatie snel dichtheid in. Dat hoeft je niet bang te maken. Het is wél een goede reden om deze fase serieus te nemen en er nu iets mee te doen.

Het goede nieuws is dat diezelfde AHA de nadruk niet op één pilletje legt, maar op leefstijl. Wat je nú doet met je voeding, je beweging, je slaap en je stress, telt voor de lange termijn dubbel. Over hormoontherapie beslis je samen met je arts; dat is maatwerk en valt buiten deze blog.

Hoe ik hiernaar kijk

Ik ga je niet vertellen wat je moet slikken, en ik ga je zeker niet vertellen dat er één wondermiddel is. Wat ik wél geloof, is dat je in deze fase het meeste hebt aan een brede, onderbouwde en persoonlijke aanpak. Ik kijk dan naar je slaap en hoe je die beschermt, naar hoe je je prikkels bewust doseert omdat jouw systeem meer herstel nodig heeft dan gemiddeld, en naar hoe je met je voeding je bloedsuiker stabiel houdt zodat je niet ook nog op die golfbeweging meedeint. Kracht en beweging helpen aantoonbaar bij je stemming en je slaap, en je zenuwstelsel heeft ruimte nodig om te zakken.

Dit is het echte werk. Precies het soort werk waarbij het helpt om te snappen wat er in je lijf gebeurt, zodat je niet tegen jezelf hoeft te vechten.

Herken je jezelf hierin, en wil je begrijpen wat jouw gevoelige lijf in deze fase nodig heeft? Dan neem ik je daar graag verder in mee in mijn gratis videoreeks. Geen snelle oplossing, wel het begrijpen waar verandering mee begint.

 

Ja ik wil de gratis videoreeks

Veelgestelde vragen

Op welke leeftijd begint de perimenopauze?

Bij veel vrouwen begint de aanloop al rond hun 44e tot 48e, soms eerder. De gemiddelde leeftijd van de laatste menstruatie ligt rond de 51. De perimenopauze zelf kan een paar maanden tot wel tien jaar duren.

Kan ik in de overgang zijn terwijl ik nog gewoon menstrueer?

Ja. De perimenopauze begint juist terwijl je nog menstrueert, alleen wordt je cyclus onregelmatiger. Je kunt dus volop overgangsklachten hebben terwijl je nog ongesteld wordt.

Zijn mijn vergeetachtigheid en brain fog blijvend?

Voor de meeste vrouwen niet. Onderzoek laat zien dat de dip in concentratie en geheugen vooral rond de late perimenopauze zit en daarna doorgaans weer herstelt. Het is geen voorbode van dementie.

Mijn bloedwaarden zijn ‘normaal’, kan het dan tóch de overgang zijn?

Zeker. Er is geen enkel bloedgetal dat de overgang netjes aantoont, want je hormonen schommelen van dag tot dag. Andersom geldt ook: laat je schildklier, ferritine en B12 nakijken, want die geven dezelfde klachten en zijn goed te behandelen.

Ben ik als hooggevoelige vrouw gevoeliger voor overgangsklachten?

Naar hooggevoeligheid als karaktertrek en de overgang is nog geen direct onderzoek gedaan, dus dat blijft een aannemelijke verklaring en geen hard feit. De rode draad is wel logisch: een gevoelig zenuwstelsel verwerkt prikkels sterker, en de overgang draait om hormonale schommelingen die precies dat zenuwstelsel raken.

Kom ik als vrouw met ADHD of autisme eerder of heftiger in de overgang?

Bij ADHD verergeren klachten als focus en emotieregulatie vaak rond de overgang, en een grote IJslandse studie vond bij vrouwen met ADHD zwaardere klachten die het sterkst waren tussen 35 en 39 jaar, wat wijst op een vroegere start.

Ja ik wil de gratis videoreeks

Bronnen

Disclaimer: deze blogpost vertegenwoordigt mijn persoonlijke mening en standpunt als gezondheidsexpert en biedt geen medisch advies. Raadpleeg bij klachten altijd een gekwalificeerde zorgverlener.