Je cholesterol stijgt in de overgang: waarom ik kies voor natuurlijke vetten, niet voor chemische ‘cholesterolverlagers’

Daar zit je dan met je bloeduitslag. Je cholesterol is ineens hoger dan vorig jaar, terwijl je niet anders bent gaan eten. Misschien schrik je ervan. En bijna zeker krijg je al snel het advies: stap over op een cholesterolverlagende margarine.

Ik neem je serieus, en juist daarom ben ik hier eerlijk. Die stijging ligt niet aan iets wat jij verkeerd doet, maar aan je dalende oestrogeen. En over die vetten heb ik een uitgesproken mening: ik geloof in natuurlijke vetten, en ik word kritisch van chemisch bewerkte smeersels die een getal bijstellen.

In deze blog lees je waarom je cholesterol in de overgang omhoog gaat, wat oestrogeen daarmee te maken heeft, en de fabels en feiten over natuurlijke en bewerkte vetten. Zodat je zelf een nuchtere keuze kunt maken.

Waarom je cholesterol stijgt in de overgang

Dit is een van de meest onderschatte veranderingen van de overgang. Grote studies onder duizenden vrouwen, zoals het SWAN-onderzoek, laten zien dat je cholesterol geen geleidelijk lijntje volgt met de leeftijd, maar een sprong maakt rond je laatste menstruatie. In het jaar rond die laatste menstruatie stijgen je LDL (het ‘slechte’ cholesterol) en je apoB, het eiwit dat die LDL-deeltjes vervoert, opvallend snel.

Tegelijk verschuift je hele profiel de verkeerde kant op: meer LDL, vaak hogere triglyceriden, en kleinere, dichtere LDL-deeltjes die ongunstiger zijn voor je bloedvaten. Niet toevallig stijgt rond de overgang ook je risico op hart- en vaatziekten. Het is dus geen detail, maar een reden om ernaar te kijken.

De rol van oestrogeen

Waarom gebeurt dit? Oestrogeen doet in je lichaam veel meer dan je cyclus regelen. Het helpt ook je cholesterol laag te houden. Oestrogeen zet je lever aan om meer LDL-receptoren te maken. Zie die receptoren als afvoerputjes die LDL uit je bloed vissen en opruimen. Hoe meer putjes, hoe meer LDL er wordt weggehaald.

Zakt je oestrogeen in de overgang, dan maakt je lever minder van die afvoerputjes. Daar komt bij dat een eiwit met de naam PCSK9, dat die putjes juist afbreekt, na de overgang zo’n 22 procent hoger ligt. Het gevolg: je LDL wordt minder goed opgeruimd en blijft langer rondzweven, dus je waarde stijgt.

Het belangrijkste inzicht. Je hogere cholesterol is biologie, geen falen. Het komt door een hormonale verschuiving, niet doordat jij ineens ongezonder leeft. Dat is geruststellend, en tegelijk een signaal om er iets mee te doen.

Deze verschuiving hoort bij de bredere hormonale achtbaan van de overgang, waar ik uitgebreider over schreef in mijn blog over de perimenopauze.

Ken je cijfers: LDL, HDL en triglyceriden

Hier wil ik je wakker schudden. Een stijgend cholesterol merk je niet, het doet geen pijn en geeft geen signaal. Precies daarom vind ik dat elke vrouw haar waarden zou moeten kennen. Je gaat naar het uitstrijkje en het bevolkingsonderzoek borstkanker, en wat mij betreft hoort een cholesterolcontrole in dat rijtje thuis.

Belangrijk: kijk niet naar één getal, maar naar je hele profiel. Dit is wat er wordt gemeten:

• Totaal cholesterol: je totale hoeveelheid. Op zichzelf zegt dit weinig, je hebt de rest erbij nodig.
• LDL: het ‘slechte’ cholesterol, dat zich in je bloedvaten kan afzetten.
• HDL: het ‘goede’ cholesterol, dat juist opruimt. Hoe hoger, hoe beter.
• Triglyceriden: de vetten in je bloed. Die stijgen vooral van suiker en snelle koolhydraten, niet van natuurlijk vet.

Ezelsbruggetje. H is van Happy, en dat is het fijne cholesterol: HDL wil je juist hoog. LDL is de lastige die je liever laag houdt.

Meet niet om te meten, maar om te weten waar je staat en er iets mee te doen. Ken je je waarden, dan kun je gericht naar je vetten, je suiker en je leefstijl kijken, en zo nodig samen met je (huis)arts.

Je hoeft er niet eens je huisarts voor lastig te vallen. Een cholesteroltest laat je eenvoudig thuis prikken. Bij mijnlabtest kost een cholesteroltest ongeveer 34 euro, en met de kortingscode acoach-10% krijg je daar nog 10 procent korting op. Bekijk de cholesteroltest.

Transparant: dit is een affiliate-link. Bestel je via deze link, dan krijg jij met de code korting en kan ik een kleine vergoeding ontvangen, zonder dat het jou iets extra kost. Ik verwijs alleen naar wat ik zelf verantwoord vind.

En als je hooggevoelig of neurodivergent bent?

Misschien vraag je je af of jouw gevoelige of anders werkende brein hier ook meespeelt. Eerlijk antwoord: gedeeltelijk, en ik pas op met te grote woorden.

Naar hooggevoeligheid als karaktertrek en cholesterol is geen onderzoek gedaan. 

Bij ADHD is er wél onderzoek. Een grote landelijke studie liet zien dat volwassenen met ADHD een hoger risico op hart- en vaatziekten hebben, ook nadat met andere risicofactoren rekening was gehouden. Dat is het aangetoonde deel.

Eerlijk over wat het is? Dat hogere risico loopt vooral via indirecte wegen: onregelmatig eten, slaapproblemen, chronische stress en gewicht. Specifiek voor je cholesterolgetal is het minder eenduidig, want een grote studie vond juist géén direct verband tussen ADHD en verstoorde bloedvetten. Het gaat dus om je totale hart-risico, niet per se om een hoger cholesterol.

De rode draad die wél klopt: een gevoelig of neurodivergent zenuwstelsel gaat vaak samen met meer chronische stress en slechtere slaap, en die kunnen je hart en je bloedvaten ongunstig beïnvloeden. In de overgang stapelt dat bovenop de oestrogeen-daling. Geen reden om te schrikken, wel een extra reden om juist dan naar je leefstijl en je hart te kijken.

Natuurlijke vetten versus chemisch bewerkte vetten

En dan de vraag die je vast bezighoudt: wat doe je met je vetten? Hier ga ik tegen de stroom in. Want zodra je cholesterol stijgt, word je richting de speciale margarines geduwd. Ik kijk liever nuchter naar wat echt schaadt, en wat vooral marketing is.

De echte boosdoener: transvet

Als er één vet is dat je moet mijden, is het transvet, oftewel industrieel gehard vet. Het verhoogt je LDL én verlaagt je beschermende HDL, en is stevig gelinkt aan hartziekten. De Wereldgezondheidsorganisatie wil het zelfs wereldwijd uitbannen. Dit zat vroeger volop in harde margarines en zit soms nog in gefrituurde en industriële producten. Hier moet je op letten, veel meer dan op een klontje roomboter.

Ultrabewerkt voedsel, niet vet op zich

Grote bevolkingsstudies koppelen een hoog gebruik van ultrabewerkt voedsel aan meer hart- en vaatziekten. In de Framingham-studie ging elke stap meer ultrabewerkt eten samen met 20 tot 30 procent meer risico. Het gaat dus vaak niet om vet op zich, maar om hoe ver een product van zijn natuurlijke vorm is bewerkt.

De vraag de vragen: de cholesterolverlagende margarines?

Margarines met toegevoegde plantensterolen verlagen je LDL echt, met zo’n 7 tot 12 procent. Maar er is een grote maar. De maar: geen enkele studie laat zien dat je van die margarines ook minder hartinfarcten krijgt. Je verlaagt een getal op papier, niet bewezen je risico. En het blijft een sterk bewerkt fabrieksproduct. Ik kies liever voor echt voedsel dan voor een chemisch smeersel dat een cijfer bijstelt.

De natuurlijke vetten die ik wél omarm

Roomboter met mate, extra vierge olijfolie, avocado, noten, eieren en vette vis. In de bekende PREDIMED-studie kregen mensen die een mediterraan patroon met extra olijfolie of noten volgden zo’n 30 procent minder hartinfarcten en beroertes. Dat zijn natuurlijke vetten, geen fabrieksproduct.

De nuance: verzadigd vet, zoals in boter, kan je LDL wat verhogen, en de klassieke richtlijnen adviseren daarom om een deel te vervangen door plantaardige olie. Daar zit wat in, en olijfolie is een prima natuurlijke keuze. Maar dat is iets heel anders dan roomboter demoniseren of vervangen door een chemisch bewerkt smeersel. Natuurlijk vet met mate, in een patroon van echt eten, is wat ik voorsta.

En eieren dan?

Ook een taai misverstand: de cholesterol in je voeding, zoals in eieren, verhoogt je bloedcholesterol veel minder dan lang werd gedacht. In recent onderzoek verhoogden eieren binnen een gezond patroon het LDL niet. Eieren mogen dus gewoon.

Val niet in de suikerval

En misschien wel het belangrijkste: vervang vet niet door suiker en witte koolhydraten. Precies daar ging de ‘vetvrije’ hype van vroeger de mist in, met al die magere maar suikerrijke producten. Meer daarover in mijn blog over suiker en je bloedsuiker.

Wat dit voor jou betekent

• Kies natuurlijke vetten. Roomboter met mate, extra vierge olijfolie, avocado, noten, eieren en vette vis.
• Mijd transvet en zwaar bewerkt vet. Wees kritisch op harde margarines, gefrituurde en ultrabewerkte producten.
• Geen chemische quick fix. De cholesterolverlagende margarines stellen een getal bij, maar bewijzen geen minder hartinfarcten.
• Trap niet in de suikerval. Vervang vet niet door suiker en snelle koolhydraten.
• Ken je cijfers. Laat je LDL, HDL, triglyceriden en totaal cholesterol prikken, zodat je weet waar je staat.
• Kijk naar het geheel. Vezels, beweging, je gewicht en niet roken doen minstens zoveel als één los product.

En het medische deel: of je een cholesterolverlager nodig hebt, hoort thuis bij je (huis)arts, die naar je totale risico kijkt. Hormoontherapie kan je cholesterolprofiel verbeteren, maar dat is maatwerk en beslis je samen met je arts. Dit stuk gaat over wat je zelf met je voeding en leefstijl kunt doen.

Hoe ik hiernaar kijk

Ik geloof in echt, natuurlijk voedsel boven fabrieksoplossingen. Een cijfer verlagen met een bewerkt smeersel is niet mijn weg. Ik kijk liever naar de kwaliteit van je vetten, naar hoe bewerkt je eten is, en naar het geheel van je leefstijl en je fase. Natuurlijke vetten met mate, weinig ultrabewerkt, en niet in de suikerval trappen. Zo simpel, en zo krachtig.

Wil je begrijpen wat er in jouw lijf speelt en waar je zinvol begint? In mijn gratis videoreeks neem ik je daarin mee.

Veelgestelde vragen

Waarom stijgt mijn cholesterol in de overgang?

Door je dalende oestrogeen. Oestrogeen zet je lever aan om LDL uit je bloed te halen. Zakt het, dan gebeurt dat minder goed en stijgt je LDL, vaak juist rond je laatste menstruatie. Het is biologie, geen falen van jou.

Is roomboter slecht voor je cholesterol?

Roomboter bevat verzadigd vet, dat je LDL wat kan verhogen. Maar het is een natuurlijk product dat met mate prima past in een patroon van echt eten. Belangrijker is dat je transvet en ultrabewerkt voedsel beperkt, en niet in de suikerval trapt.

Helpen cholesterolverlagende margarines?

Ze verlagen je LDL echt een beetje via toegevoegde plantensterolen, met zo’n 7 tot 12 procent. Maar geen studie laat zien dat je er ook minder hartinfarcten van krijgt, en het blijft een sterk bewerkt product. Ik kies liever voor natuurlijke vetten.

Wat is het gevaarlijkste vet?

Transvet, oftewel industrieel gehard vet. Het verhoogt je LDL en verlaagt je beschermende HDL. Daar moet je veel meer voor uitkijken dan voor natuurlijke vetten als roomboter of olijfolie.

Moet ik dan vetarm gaan eten?

Nee. Het gaat niet om weinig vet, maar om goede, natuurlijke vetten. Vervang vet vooral niet door suiker of witte koolhydraten, want daar word je niet beter van.

Mag ik eieren eten met een hoog cholesterol?

Meestal wel. De cholesterol in eieren verhoogt je bloedcholesterol veel minder dan gedacht. Binnen een gezond patroon zijn eieren voor de meeste mensen prima.

Wat betekenen LDL, HDL en triglyceriden?

LDL is het ‘slechte’ cholesterol dat zich in je bloedvaten kan afzetten, HDL is het ‘goede’ dat opruimt (ezelsbruggetje: H van Happy, die wil je hoog), en triglyceriden zijn de vetten in je bloed, die vooral stijgen van suiker. Kijk altijd naar het hele profiel, niet naar één getal.

Hoe vaak zou ik mijn cholesterol moeten laten prikken?

Officiële richtlijnen adviseren het op indicatie of periodiek. Ik ga persoonlijk een stap verder: ik vind dat elke vrouw haar waarden zou moeten kennen, zeker rond de overgang. Een cholesteroltest kun je eenvoudig en goedkoop thuis laten prikken.

Heeft mijn ADHD of hooggevoeligheid invloed op mijn cholesterol?

Voor hooggevoeligheid is er geen bewijs. Bij ADHD is er een aangetoond hoger risico op hart- en vaatziekten, maar dat loopt vooral via leefstijl, stress en slaap, en niet per se via een hoger cholesterol. Reden temeer om naar het geheel te kijken.

Bronnen

• Matthews, K.A., Crawford, S.L., Chae, C.U., et al. (2009). Are changes in cardiovascular disease risk factors in midlife women due to chronological aging or to the menopausal transition? (SWAN). Journal of the American College of Cardiology, 54(25), 2366–2373.
• El Khoudary, S.R., Aggarwal, B., Beckie, T.M., et al. (2020). Menopause Transition and Cardiovascular Disease Risk: A Scientific Statement From the American Heart Association. Circulation, 142(25), e506–e532.
• Li, L., Chang, Z., Sun, J., et al. (2022). Attention-deficit/hyperactivity disorder as a risk factor for cardiovascular diseases: a nationwide population-based cohort study. World Psychiatry, 21(3), 452–459.
• Krieg, S., Konrad, M., Krieg, A. & Kostev, K. (2024). What Is the Link between ADHD and Dyslipidemia in Adults? A German Retrospective Cohort Study. Journal of Clinical Medicine, 13(15), 4460.
• Brouwer, I.A., Wanders, A.J. & Katan, M.B. (2010). Effect of Animal and Industrial Trans Fatty Acids on HDL and LDL Cholesterol Levels in Humans: A Quantitative Review. PLoS ONE, 5(3), e9434.
• Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Trans fat (fact sheet).
• Srour, B., Fezeu, L.K., Kesse-Guyot, E., et al. (2019). Ultra-processed food intake and risk of cardiovascular disease (NutriNet-Santé). BMJ, 365, l1451.
• EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (2012). Scientific Opinion on plant sterols/stanols and lowering blood LDL-cholesterol. EFSA Journal, 10(5), 2693.
• Estruch, R., Ros, E., Salas-Salvadó, J., et al. (2018). Primary Prevention of Cardiovascular Disease with a Mediterranean Diet Supplemented with Extra-Virgin Olive Oil or Nuts (PREDIMED). New England Journal of Medicine, 378(25), e34.
• Kianian, F., et al. (2025). Impact of dietary cholesterol from eggs and saturated fat on LDL cholesterol levels: a randomized cross-over study. American Journal of Clinical Nutrition.

Disclaimer: deze blogpost vertegenwoordigt mijn persoonlijke mening en standpunt als gezondheidsexpert en biedt geen medisch advies. Raadpleeg bij klachten altijd een gekwalificeerde zorgverlener.